मध्यपूर्वमा फेरि बढेको सुरक्षा तनावले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारलाई सोमबार कारोबार सुरु हुनेबित्तिकै झट्का दिएको छ। साउदी अरेबिया र रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण Strait of Hormuz क्षेत्रमा भएका नयाँ आक्रमणपछि Brent crude प्रति ब्यारेल 3.62 अमेरिकी डलर अर्थात् 3.46 प्रतिशत बढेर 108.23 डलर पुगेको Reuters ले जनाएको छ। अमेरिकी West Texas Intermediate (WTI) पनि 3.15 डलर बढेर 103.20 डलर पुगेको छ।
यो मूल्यवृद्धि केवल बजारको अनुमानमा आएको उतारचढाव होइन। पछिल्ला आक्रमणले साउदी तेल पूर्वाधार र खाडी हुँदै हुने समुद्री ढुवानी दुवैतर्फ जोखिम बढाएपछि आपूर्ति अवरोध लम्बिने चिन्ता बजारमा तत्काल देखिएको हो।
Reuters का अनुसार साउदी अरेबियाको Jazan क्षेत्रमा हुथी आक्रमण भएका छन्। साउदी सरकारी सञ्चारमाध्यमले आक्रमणबाट घर र मस्जिदमा भएको क्षतिको दृश्य सार्वजनिक गरेका छन्। साउदीको महत्वपूर्ण East–West तेल पाइपलाइन यसअघि भएको ड्रोन आक्रमणपछि बन्द अवस्थामा रहनुले पनि बजारको चिन्ता थपेको छ।
उता विश्व तेल व्यापारका लागि अत्यन्त संवेदनशील Strait of Hormuz मा अर्को जहाज अज्ञात projectile बाट प्रहारमा परेको छ। UK Maritime Trade Operations (UKMTO) का अनुसार प्रहारपछि जहाजमा आगलागी भएको र चालकदललाई सुरक्षित रूपमा बाहिर निकालिएको छ।
यससँगै इरानको तटनजिक अर्को व्यावसायिक जहाजमा भएको आक्रमणमा एक जनाको मृत्यु र चार जना घाइते भएको Reuters ले जनाएको छ। लगातारका यस्ता घटनाले तेल उत्पादन मात्रै होइन, खाडी क्षेत्रबाट तेल सुरक्षित रूपमा विश्व बजारमा पुर्याउने समुद्री मार्गमाथि समेत जोखिम बढाएको छ।
यसको अर्थ नेपालमा पेट्रोल वा डिजेलको मूल्य तत्काल त्यही अनुपातमा बढ्छ भन्ने भने होइन।
नेपाल आयल निगम (NOC) ले भारतीय आयल कर्पोरेसन (IOC) बाट प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थ खरिद गर्छ। निगमका आधिकारिक विवरणअनुसार पेट्रोल, डिजेल र मट्टितेलको संशोधित आयात मूल्य सामान्यतः अंग्रेजी महिनाको १ र १६ तारिखमा प्राप्त हुन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारको परिवर्तन तत्कालै नेपालको आयात मूल्यमा नआएर त्यसपछिको मूल्य निर्धारण अवधिमा प्रतिबिम्बित हुने निगमले स्पष्ट गरेको छ।
यसकारण Brent वा WTI को एक दिनको उछाल हेरेर नेपालमा पेट्रोल यति रुपैयाँ महँगिन्छ भन्न मिल्दैन। तर अन्तर्राष्ट्रिय crude तथा refined petroleum को मूल्य उच्च स्तरमै टिकिरहे त्यसले आगामी IOC मूल्यसूची र त्यसपछि नेपाल आयल निगमको आयात लागतमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
नेपाल आयल निगमको वेबसाइटमा उपलब्ध पछिल्लो खुद्रा मूल्य सूचीअनुसार २ अगस्ट २०२६ देखि लागू सूचीमा पेट्रोल प्रतिलिटर 200 रुपैयाँ र डिजेल तथा मट्टितेल प्रतिलिटर 200 रुपैयाँ उल्लेख छ। एलपी ग्यास प्रतिसिलिन्डर 2,060 रुपैयाँ छ।
अब बजारका लागि मुख्य प्रश्न सोमबारको प्रारम्भिक उछालपछि तेलको मूल्य कहाँ स्थिर हुन्छ भन्ने हो। Hormuz हुँदै हुने जहाज आवागमनमा थप आक्रमण भए वा साउदीको अवरुद्ध तेल पूर्वाधार चाँडै सञ्चालनमा नआए आपूर्ति जोखिमको मूल्य अझै बजारमा थपिन सक्छ। उल्टो, सुरक्षा अवस्था सुधारिए वा अवरुद्ध आपूर्ति मार्ग पुनः सञ्चालनमा आए मूल्यको दबाब घट्न सक्छ।
नेपालका लागि तत्काल हेर्नुपर्ने सूचक अन्तर्राष्ट्रिय बजारको एक दिनको मूल्यभन्दा पनि उच्च मूल्य कति समय टिक्छ, IOC बाट आउने आगामी खरिद मूल्य कस्तो हुन्छ र त्यसपछि नेपाल आयल निगमको वास्तविक लागत कति परिवर्तन हुन्छ भन्ने हो।
० प्रतिक्रिया