काठमाडौं । केवल २५० रुपैयाँ बराबरको सामान खरिद गर्दा १० लाख रुपैयाँको बम्पर उपहार जित्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण नेपालमै देखिएको छ। आन्तरिक राजस्व विभागले सञ्चालन गर्दै आएको ‘करदातालाई उपहार’ कार्यक्रमअन्तर्गत शिव कृष्ण जनरल स्टोरबाट २५० रुपैयाँको सामान खरिद गरी कर बिल लिएका एक उपभोक्ता यसपटकको १० लाख रुपैयाँको मासिक बम्पर उपहारका विजेता बनेका छन्।

विजेता घोषणा भएसँगै यो विषय सामाजिक सञ्जालमा व्यापक चर्चाको विषय बनेको छ। फेसबुक, टिकटक तथा विभिन्न अनलाइन सञ्चारमाध्यममा यो समाचार तीव्र रूपमा फैलिएको छ। धेरैले “२५० रुपैयाँको सामान किनेर १० लाख जिते” भन्ने विषयलाई आश्चर्यजनक उदाहरणका रूपमा लिएका छन्।

आन्तरिक राजस्व विभागले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार विजेता कर बिल नम्बरबाट छनोट गरिएको हो। हालसम्म सार्वजनिक गरिएको विवरणमा विजेता उपभोक्ताको व्यक्तिगत नाम भने खुलाइएको छैन। विभागले बिल नम्बर र खरिद भएको व्यवसायको विवरण मात्र सार्वजनिक गरेको छ। त्यसैले आधिकारिक रूपमा नाम सार्वजनिक नभएसम्म विजेताको परिचय गोप्य राखिएको देखिन्छ।

यो बम्पर उपहार जितिएको खरिद शिव कृष्ण जनरल स्टोरबाट गरिएको थियो। खरिद रकम केवल २५० रुपैयाँ भए पनि त्यसबेला लिइएको कर बिल नै १० लाख रुपैयाँको पुरस्कार जित्ने आधार बन्यो। यसले सानो रकमको सामान खरिद गर्दा पनि कर बिल लिनुपर्ने महत्वलाई स्पष्ट रूपमा देखाएको छ।

‘करदातालाई उपहार’ कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य उपभोक्तालाई प्रत्येक खरिदमा कर बिल लिन प्रोत्साहित गर्नु हो। नेपालमा अझै पनि धेरै उपभोक्ताले सानो रकमको सामान खरिद गर्दा बिल नलिने वा बिल माग्न आवश्यक नठान्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। यस्तो अवस्थालाई परिवर्तन गर्दै कर प्रणालीलाई थप पारदर्शी बनाउने लक्ष्यसहित विभागले यो कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ।

कर प्रशासनका अनुसार उपभोक्ताले कर बिल लिने बानी बसाल्दा व्यवसायीले वास्तविक कारोबार लुकाउन सक्दैनन्। यसले कर छली नियन्त्रणमा सहयोग पुग्नुका साथै राज्यको राजस्व संकलन पनि बढ्छ। त्यसैले उपहार कार्यक्रमलाई कर सचेतना अभियानसँग जोडिएको योजनाका रूपमा हेरिएको छ।

आर्थिक क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार यस्ता कार्यक्रमले कर प्रणालीप्रति नागरिकको विश्वास बढाउनुका साथै व्यवसायीलाई कानुनअनुसार कारोबार गर्न दबाब सिर्जना गर्छ। कर बिलको प्रयोग बढ्दा पारदर्शी व्यापारिक वातावरण निर्माण हुने, निष्पक्ष प्रतिस्पर्धा कायम हुने र सरकारी राजस्वमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

डिजिटल प्रविधिको विस्तारसँगै विद्युतीय कर बिल प्रणाली पनि विस्तार हुँदै गएको छ। तर बजारका धेरै क्षेत्रमा अझै पनि बिल नदिने वा बिल नलिने प्रवृत्ति पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन सकेको छैन। यही कारण उपभोक्तालाई प्रत्यक्ष लाभ दिने यस्ता योजनाले सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ।

विभागले उपभोक्तालाई सामान वा सेवा खरिद गर्दा अनिवार्य रूपमा कर बिल लिन र सुरक्षित राख्न आग्रह गर्दै आएको छ। कर बिलले उपभोक्ताको अधिकार सुरक्षित गर्नुका साथै वस्तु फिर्ता, ग्यारेन्टी वा गुनासो प्रक्रियामा पनि महत्वपूर्ण आधारको काम गर्छ। त्यसबाहेक यस्ता उपहार योजनामा सहभागी हुने अवसर पनि प्रदान गर्छ।

रु. २५० को खरिदबाट १० लाख रुपैयाँको बम्पर उपहार जितिएको घटनाले धेरै उपभोक्तालाई नयाँ सन्देश दिएको छ। ठूलो रकमको खरिद नगरे पनि नियमअनुसार कर बिल लिएको खण्डमा यस्ता योजनाबाट लाभ लिन सकिने सम्भावना रहने देखिएको छ।

यस घटनापछि सामाजिक सञ्जालमा धेरै प्रयोगकर्ताले अबदेखि सानो वा ठूलो जुनसुकै खरिद गर्दा पनि कर बिल लिनुपर्ने प्रतिक्रिया दिएका छन्। कतिपयले यस्ता कार्यक्रमलाई कर प्रणाली सुधारका लागि प्रभावकारी अभियानको रूपमा प्रशंसा गरेका छन् भने केहीले विजेता छनोट प्रक्रिया अझ पारदर्शी रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

आन्तरिक राजस्व विभागले आगामी दिनमा पनि करदातामैत्री कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने जनाएको छ। विभागको भनाइअनुसार कर प्रणालीलाई पारदर्शी, प्रविधिमैत्री र नागरिकमैत्री बनाउने अभियान अन्तर्गत यस्ता कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका छन्।

महत्त्वपूर्ण: विभागले हालसम्म विजेता उपभोक्ताको नाम सार्वजनिक गरेको छैन। सार्वजनिक विवरणमा बिल नम्बर र खरिद भएको पसल (शिव कृष्ण जनरल स्टोर) मात्र उल्लेख गरिएको छ। त्यसैले आधिकारिक पुष्टि नभएको नाम समाचारमा समावेश गरिएको छैन।