काठमाडौं । नेपालमा यस वर्षको मनसुन क्रमशः बाहिरिन थालेको छ। पश्चिमी नेपालका अधिकांश भूभागबाट मनसुनी प्रणाली हट्न सुरु भएसँगै अब देशका बाँकी भागबाट पनि केही दिनभित्र मनसुन बाहिरिने सम्भावना रहेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।
आइतबारसम्म सुदूरपश्चिम, कर्णाली, पश्चिमी लुम्बिनी तथा पश्चिमी गण्डकीका केही भूभागबाट मनसुनको प्रभाव हटिसकेको छ। मनसुनी वायु कमजोर हुँदै गएकाले बाँकी नेपालबाट पनि यसको बहिर्गमन हुने क्रम जारी रहने देखिएको छ।
नेपाल मौसम विज्ञान विभागको पछिल्लो विवरणअनुसार अहिले देशका केही स्थानमा स्थानीय मौसमी गतिविधिका कारण हल्का वर्षाको सम्भावना रहे पनि तत्काल देशव्यापी ठूलो वर्षा गराउने कुनै प्रमुख मौसमी प्रणाली सक्रिय देखिएको छैन। विभागको आजको पूर्वानुमानमा पनि विभिन्न स्थानको तापक्रम र वर्षाको सम्भावना छुट्टाछुट्टै देखाइएको छ।
दसैंमा मौसम कस्तो होला?
यस वर्षको दसैं नजिकिँदै गर्दा सबैभन्दा चासोको विषय मौसम बनेको छ। मौसमविद्हरूका अनुसार हालको मौसमी अवस्थालाई हेर्दा दसैंका मुख्य दिनमा गत वर्षजस्तो लगातार र व्यापक वर्षा हुने सम्भावना कम देखिएको छ।
यस वर्ष घटस्थापना अक्टोबर ११ मा परेको छ भने विजयादशमी अक्टोबर २१ मा मनाइँदैछ। हालको मौसम पूर्वानुमानअनुसार दसैंको मुख्य अवधिमा ठूलो मौसमी प्रणाली विकास हुने संकेत कमजोर रहेको मौसमविद्हरूले बताएका छन्।
यसले दसैंमा घर फर्किने तथा घुमफिर गर्ने यात्रुका लागि तुलनात्मक रूपमा सहज मौसम हुने आशा बढाएको छ। विशेषगरी लामो दूरीका सडक यात्रामा लगातार वर्षाका कारण हुने अवरोध गत वर्षको तुलनामा कम हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
गत वर्षको दसैंमा भने भारी वर्षा भएको थियो
यस वर्षको सम्भावित मौसमलाई गत वर्षको दसैंसँग तुलना गर्दा ठूलो अन्तर देखिन्छ। गत वर्ष मनसुन सामान्य समयभन्दा ढिलोसम्म सक्रिय रहँदा दसैंका बेला पनि विभिन्न क्षेत्रमा भारी वर्षा भएको थियो।
गत वर्षको विजयादशमीका दिन नवलपरासी पूर्वको दुम्कौलीमा २४ घण्टामा १६० मिलिमिटर वर्षा मापन भएको थियो। देशका अन्य क्षेत्रमा पनि भारी वर्षा भएपछि दसैंको यात्रा प्रभावित भएको थियो।
त्यसको तुलनामा यस वर्ष अहिलेसम्म दसैंका मुख्य दिनमा त्यस्तै ठूलो मौसमी प्रणाली आउने संकेत नदेखिएको मौसमविद्हरूको प्रारम्भिक विश्लेषण छ।
तर मनसुन बाहिरिँदैमा पानी पर्न पूर्ण रूपमा बन्द हुँदैन
मौसमविद्हरूले मनसुनको बहिर्गमनलाई वर्षा पूर्ण रूपमा समाप्त हुने संकेतका रूपमा बुझ्न नहुने बताएका छन्।
मनसुन बाहिरिएपछि पनि पश्चिमी वायु, स्थानीय वायुमण्डलीय गतिविधि तथा अन्य मौसमी प्रणालीका कारण नेपालका कुनै-कुनै क्षेत्रमा वर्षा हुन सक्छ। त्यसैले ‘मनसुन सकियो, अब पानी पर्दैन’ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।
विशेषगरी हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा मौसममा अचानक परिवर्तन आउन सक्ने भएकाले यात्रु तथा पर्वतारोहण/पर्यटनमा जानेहरूले नियमित मौसम पूर्वानुमान हेर्नुपर्ने हुन्छ।
दसैंको बीचमा पनि छोटो समय मौसम बिग्रिन सक्ने
हालको दीर्घकालीन मौसमी विश्लेषणले दसैंको मुख्य अवधिमा ठूलो वर्षाको सम्भावना कम देखाए पनि मौसमविद्हरूले पूर्ण रूपमा जोखिममुक्त घोषणा भने गरेका छैनन्।
पश्चिमी वायु वा स्थानीय मौसमी गतिविधिका कारण अक्टोबर १६ देखि १९ आसपास केही क्षेत्रमा छोटो समय मौसम बदली वा वर्षा हुन सक्ने सम्भावनाबारे पनि मौसमविद्हरूले संकेत गरेका छन्। त्यसैले दसैं नजिकिँदै जाँदा आउने नयाँ मौसम बुलेटिनलाई आधार मान्नु आवश्यक हुनेछ।
अहिले कहाँ-कहाँ वर्षाको सम्भावना?
नेपाल मौसम विज्ञान विभागको आजको विवरणअनुसार केही हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा हल्का वर्षा वा हिमपातको सम्भावना रहेको छ। कोशी, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनीका उच्च पहाडी तथा हिमाली भूभागमा मौसम बदलीसँगै वर्षा वा हिमपात हुन सक्ने सम्भावना रहेको विभागको विवरणमा उल्लेख छ। तराईका केही क्षेत्रमा पनि छिटपुट हल्का वर्षा हुन सक्ने अवस्था छ।
त्यसैले मनसुनको प्रभाव घट्दै गए पनि देशका सबै क्षेत्रमा मौसम एकै किसिमको हुने छैन।
यात्रुहरूले के कुरामा ध्यान दिने?
दसैंमा ठूलो संख्यामा नेपालीहरू देशका विभिन्न ठाउँमा यात्रा गर्ने भएकाले मौसमको पूर्वानुमान महत्वपूर्ण हुन्छ। अहिलेको अवस्थामा ठूलो वर्षाको सम्भावना कम देखिए पनि लामो दूरीको यात्रा गर्नुअघि सम्बन्धित दिनको मौसम पूर्वानुमान हेर्नु उपयुक्त हुन्छ।
विशेषगरी पहाडी तथा हिमाली सडकमा स्थानीय वर्षा, पहिरो वा हिमपातका कारण छोटो समयमै सडक अवस्था परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले यात्रुहरूले स्थानीय प्रशासन, सडक निकाय तथा मौसम विभागको सूचनालाई ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।
निष्कर्ष
समग्रमा नेपालमा यस वर्षको मनसुन अन्तिम चरणमा पुगेको छ। पश्चिमी नेपालबाट यसको बहिर्गमन सुरु भइसकेको छ र बाँकी भूभागबाट पनि केही दिनभित्र मनसुन बाहिरिने सम्भावना रहेको छ।
हालको पूर्वानुमानअनुसार यस वर्षको दसैंमा गत वर्षजस्तो लगातार र व्यापक वर्षा हुने सम्भावना कम देखिएको छ। त्यसैले अहिलेको अवस्थामा दसैं तुलनात्मक रूपमा सुक्खा र यात्राका लागि सहज हुन सक्ने संकेत देखिएको छ।
तर मौसम पूर्वानुमान समयसँगै परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले दसैं नजिकिँदै जाँदा नेपाल मौसम विज्ञान विभागले जारी गर्ने नयाँ पूर्वानुमानलाई नै अन्तिम आधार मान्नु आवश्यक हुनेछ।