काठमाडौं — नेपालमा पछिल्ला दिनदेखि वर्षाको गतिविधि बढेको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागले असोज ९ देखि ११ गतेसम्म अर्थात् सेप्टेम्बर २५ देखि २७ सम्म देशका विभिन्न स्थानमा भारीदेखि अति भारी वर्षा हुनसक्ने पूर्वानुमान गरेपछि सरकारले सम्भावित बाढी, पहिरो र डुबानको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै पूर्वतयारी बढाएको छ। केही क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षाको सम्भावनासमेत रहेकाले सर्वसाधारणलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
विभागका अनुसार बंगालको खाडी क्षेत्रमा विकसित न्यूनचापीय प्रणालीका कारण मनसुनी गतिविधि सक्रिय बनेको हो। यसको प्रभाव नेपालका विभिन्न भूभागमा परेको छ। पछिल्लो विवरणमा अर्चले क्षेत्रमा २४ घण्टामा २५९ मिलिमिटरसम्म वर्षा मापन भएको छ। भारी वर्षासँगै नदी तथा खोलाको बहाव बढ्ने, पहाडी क्षेत्रमा पहिरो जाने र तराईका केही स्थानमा डुबान हुनसक्ने जोखिम रहेको छ।
७७ वटै जिल्लामा सुरक्षा संयन्त्रलाई तयारी अवस्थामा राखियो
सम्भावित विपद्लाई ध्यानमा राख्दै सरकारले ७७ वटै जिल्लाका प्रशासन, सुरक्षा निकाय तथा सम्बन्धित स्थानीय संयन्त्रलाई तयारी अवस्थामा राखेको जनाएको छ। प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन निर्देशन दिइएको छ भने जिल्ला सुरक्षा समितिमार्फत नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बललाई आवश्यकताअनुसार तत्काल परिचालन गर्न सकिने गरी तयारी अवस्थामा राखिएको छ।
जोखिमयुक्त नदी तथा खोलाको किनारमा रहेका बस्तीमा स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायले माइकिङ तथा जनचेतनामूलक अभियानसमेत सञ्चालन गरिरहेका छन्। जोखिम बढेमा नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्ने तयारी पनि राखिएको छ।
नेपाल प्रहरीको २४ घण्टे तयारी
नेपाल प्रहरीले भारी वर्षाको सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै आफ्नो विपद् मनसुन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजनाअनुसार ठूलो संख्यामा जनशक्ति परिचालनका लागि तयारी गरेको जनाएको छ।
प्रहरीका अनुसार १० हजार ८५ जना प्रहरी जनशक्ति आवश्यक उपकरणसहित तत्काल परिचालन हुनसक्ने अवस्थामा राखिएको छ। त्यस्तै थप २ हजार १ सय २५ जना प्रहरीलाई आवश्यकता पर्दा तत्काल वा चरणबद्ध रूपमा परिचालन गर्न सकिने गरी २४ घण्टा स्ट्यान्डबाइमा राखिएको छ।
विपद् उद्धारका लागि तालिम प्राप्त प्रहरी टोलीलाई जोखिमयुक्त प्रदेशमा पठाइएको छ। लुम्बिनी र गण्डकी प्रदेशमा ड्रोनसहितका विपद् उद्धार टोलीसमेत परिचालन गरिएको प्रहरीले जनाएको छ। जोखिमयुक्त क्षेत्रमा निगरानी, माइकिङ, तटीय क्षेत्रमा गस्ती र स्थानीय तहसँग समन्वय बढाइएको छ।
सडकमा पनि विशेष निगरानी
भारी वर्षाका कारण पहिरो जाने सम्भावना भएका सडक तथा राजमार्गमा पनि सुरक्षा निकायले विशेष निगरानी बढाएका छन्। जोखिमयुक्त केही सडकखण्डमा अत्यावश्यक बाहेक रातिको आवागमन रोक्ने व्यवस्था गरिएको प्रहरीले जनाएको छ।
सिद्धिचरण लोकमार्ग, टोखा–छहरे सडक, कान्ति राजमार्ग, भैंसे–भीमफेदी–कुलेखानी सडक, बीपी राजमार्ग, पृथ्वी लोकमार्ग, नारायणगढ–मुग्लिन सडक, राप्ती राजमार्ग तथा मदन भण्डारी राजमार्गका जोखिमयुक्त स्थानमा विशेष सावधानी अपनाइएको छ।
नदीको अवस्था पनि निरन्तर निगरानीमा
जल तथा मौसम विज्ञान विभागले वर्षासँगै नदी तथा खोलाको जलसतहसमेत निगरानी गरिरहेको छ। विभागको प्रणालीमा वर्षा र नदीको चेतावनी दिने स्टेशनहरू सक्रिय छन्। विभागले बाढी तथा मौसमसम्बन्धी आकस्मिक जानकारीका लागि टोल-फ्री नम्बर ११५५ उपलब्ध गराएको छ।
यसैबीच सरकारले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकलाई मौसमको सूचना नियमित हेर्न, नदी तथा खोलाको किनारमा नजान र अत्यावश्यक नभएसम्म लामो तथा रातिको यात्रा नगर्न आग्रह गरेको छ। जोखिम बढेमा स्थानीय प्रशासनले दिएको निर्देशनअनुसार सुरक्षित स्थानमा सर्नसमेत सरकारले अनुरोध गरेको छ।
अबको २४–४८ घण्टा महत्वपूर्ण
सेप्टेम्बर २५ देखि २७ सम्मको मौसम प्रणालीलाई ध्यानमा राख्दा आगामी २४ देखि ४८ घण्टा बाढी, पहिरो तथा डुबानको जोखिमका हिसाबले महत्वपूर्ण रहने देखिन्छ। त्यसैले सरकार तथा सुरक्षा निकायले उद्धार टोली, आवश्यक उपकरण, जनशक्ति र सञ्चार संयन्त्रलाई तयारी अवस्थामा राखेका छन्।
यद्यपि कुन ठाउँमा कति क्षति हुन्छ भन्ने कुरा निश्चित रूपमा भन्न सकिँदैन। वर्षाको वास्तविक मात्रा र स्थानीय भौगोलिक अवस्थाअनुसार जोखिम फरक पर्न सक्छ। त्यसैले मौसम तथा बाढीसम्बन्धी सरकारी सूचना हेर्दै स्थानीय प्रशासनको निर्देशन पालना गर्नु महत्वपूर्ण हुनेछ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभागको पछिल्लो सूचनाले पनि वर्षा र नदीको अवस्था निरन्तर निगरानी गर्न तथा जोखिमसम्बन्धी चेतावनीलाई गम्भीर रूपमा लिन आग्रह गरेको छ।