काठमाडौं । विदेशमा रहेका नेपाली नागरिकलाई मतदानको अधिकार कार्यान्वयन गर्ने विषयमा निर्वाचन आयोगले पाँच वटा सम्भावित मतदान मोडल सरकारसमक्ष प्रस्ताव गरेको छ।

आयोगले तयार पारेको अध्ययन प्रतिवेदनमा विदेशमा रहेका नेपाली मतदातालाई मतदान प्रक्रियामा सहभागी गराउन विभिन्न विकल्प प्रस्तुत गरिएको हो। प्रस्तावित मोडलमा दूतावास वा कूटनीतिक नियोगबाट मतदान, हुलाक (पोस्टल) मतदान, विद्युतीय (इलेक्ट्रोनिक/इन्टरनेट) मतदान, प्रोक्सी (प्रतिनिधिमार्फत) मतदान तथा नेपाल फर्किएर निश्चित अवधिभित्र मतदान गर्न सकिने व्यवस्थासहितका विकल्प समावेश गरिएको जनाइएको छ।

प्रतिवेदनले कुनै एक मोडलभन्दा पनि कानुनी, प्राविधिक, आर्थिक तथा व्यवस्थापकीय पक्षको मूल्याङ्कन गरी चरणबद्ध रूपमा उपयुक्त प्रणाली लागू गर्न सकिने सुझाव दिएको छ। यसका लागि आवश्यक कानुनी संशोधन, मतदाता दर्ता प्रणालीको विस्तार, कूटनीतिक नियोगको भूमिका तथा सूचना प्रविधिको सुरक्षित प्रयोगमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।

नेपालको संविधानले मतदानको अधिकार सुनिश्चित गरे पनि हाल विदेशमा रहेका नेपाली नागरिकले विदेशबाटै मतदान गर्न पाउने व्यवस्था कार्यान्वयनमा आएको छैन। यसअघि पनि निर्वाचन आयोगले विदेशस्थित नेपालीको मतदाता विवरण संकलन तथा आवश्यक कानुनी तयारीका लागि विभिन्न प्रक्रिया अघि बढाएको थियो।

विदेशमा रोजगारी, अध्ययन वा अन्य कारणले बसोबास गरिरहेका लाखौं नेपालीलाई निर्वाचन प्रक्रियामा सहभागी गराउने विषय लामो समयदेखि बहसको केन्द्रमा रहँदै आएको छ। आयोगको यो प्रस्तावलाई आगामी निर्वाचन प्रणाली सुधारतर्फको महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।