फेसबुक र इन्स्टाग्रामको मूल कम्पनी मेटा प्लेटफर्म्सविरुद्ध अमेरिकामा बालबालिका तथा किशोरकिशोरीको सुरक्षा र सामाजिक सञ्जालको कथित लतसँग सम्बन्धित बहुचर्चित कानुनी लडाइँ निर्णायक चरणमा प्रवेश गरेको छ। अमेरिकाका विभिन्न राज्यले मेटाले आफ्ना प्लेटफर्मका केही विशेषता युवा प्रयोगकर्तालाई लामो समयसम्म संलग्न गराउने गरी डिजाइन गरेको र त्यसबाट हुन सक्ने जोखिमबारे सर्वसाधारणलाई पर्याप्त जानकारी नदिएको आरोप लगाएका छन्।
क्यालिफोर्नियाको ओकल्यान्डस्थित संघीय अदालतमा अगाडि बढेको मुद्दामा क्यालिफोर्निया, कोलोराडो, केन्टकी र न्युजर्सी अग्रपंक्तिमा छन्। यो मुद्दा २९ राज्यका महान्यायाधिवक्ताले मेटाविरुद्ध अघि सारेका दाबीहरूको हिस्सा हो। अदालतले जुन २०२६ मा मेटाले मुद्दा परीक्षणमा जानुअघि नै टुंग्याउन खोजेको प्रयास अस्वीकार गरेपछि सुनुवाइको बाटो खुलेको थियो।
राज्यहरूको आरोपअनुसार फेसबुक र इन्स्टाग्राममा प्रयोग भएका केही डिजाइन तथा फिचरले विशेषगरी बालबालिका र किशोरकिशोरीमा बाध्यात्मक वा अत्यधिक प्रयोगलाई प्रोत्साहन गरेको हुन सक्छ। अदालतमा पेश भएका प्रमाणमा मेटाका आन्तरिक दस्तावेजसमेत समावेश छन्, जसमा किशोर प्रयोगकर्ता र प्लेटफर्म प्रयोगसँग सम्बन्धित चिन्ताबारे कम्पनीभित्र छलफल भएको देखिन्छ। यद्यपि यी आरोपको अन्तिम कानुनी निरुपण हुन बाँकी छ।
मुद्दाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष १३ वर्षमुनिका बालबालिकाको व्यक्तिगत विवरणसँग सम्बन्धित छ। राज्यहरूले मेटाले अमेरिकाको Children’s Online Privacy Protection Act (COPPA) अन्तर्गत आवश्यक अभिभावकीय सहमतिसम्बन्धी व्यवस्था पालना नगरेको दाबी गरेका छन्। जुन २९ को आदेशमा अदालतले मेटाले COPPA का सूचना तथा अभिभावकीय सहमतिसम्बन्धी आवश्यकताहरू पालना नगरेको विषयमा राज्यहरूको पक्षमा आंशिक सारांश फैसला दिएको थियो, यद्यपि COPPA लागू हुने अन्य महत्वपूर्ण तथ्यगत प्रश्नहरू परीक्षणकै विषय बनेका छन्।
मुद्दामा सम्भावित आर्थिक दण्डसमेत असाधारण रूपमा ठूलो हुन सक्ने देखिएको छ। मेटाले जुलाईमा अदालतमा पेश गरेको विवरणअनुसार चार राज्यले आरोप प्रमाणित भएमा करिब १.४ ट्रिलियन अमेरिकी डलरसम्मको दण्ड माग गर्न सक्ने हिसाब अघि सारेका छन्। तर उक्त रकम अदालतले तोकेको दण्ड होइन र अन्तिम दायित्व तथा जरिवाना परीक्षणको नतिजामा निर्भर हुनेछ।
मेटाले भने आफूले कानुन उल्लंघन गरेको आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ। कम्पनीले किशोर प्रयोगकर्ताको सुरक्षाका लागि समय नियन्त्रण, सुरक्षा उपकरण तथा अन्य प्रतिबन्धात्मक व्यवस्था लागू गरेको तर्क गर्दै आरोपहरूको प्रतिरक्षा गरिरहेको छ। अर्कोतर्फ राज्यहरूले यस्ता उपाय पर्याप्त नभएको र प्लेटफर्मको मूल डिजाइनसँग सम्बन्धित समस्या रहेको दाबी गरेका छन्।
यो मुद्दामा अमेरिकी जिल्ला न्यायाधीश इभोन गोन्जालेज रोजर्सले आठ सदस्यीय ‘एडभाइजरी जुरी’ चयन गरेकी छन्। उक्त जुरीले दिने निष्कर्ष न्यायाधीशका लागि बाध्यकारी भने हुनेछैन; अन्तिम निर्णय न्यायाधीशले नै गर्नेछिन्।
यदि अदालतले राज्यहरूको मुख्य दाबी स्वीकार गर्दै मेटाविरुद्ध व्यापक सुधारात्मक आदेश जारी गर्यो भने यसको असर जरिवानामा मात्र सीमित नहुन सक्छ। बालबालिका तथा किशोरकिशोरीका लागि फेसबुक र इन्स्टाग्रामका फिचर, उमेर प्रमाणीकरण, डेटा सङ्कलन तथा प्लेटफर्म डिजाइनमा परिवर्तनको दबाब बढ्न सक्छ। त्यसैले यो मुद्दालाई सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूलाई युवा प्रयोगकर्ताको सुरक्षाका लागि कति हदसम्म कानुनी रूपमा जिम्मेवार बनाउन सकिन्छ भन्ने विषयको महत्वपूर्ण परीक्षणका रूपमा हेरिएको छ।
० प्रतिक्रिया