काठमाडौं । अमेरिकी अर्थशास्त्री रोबर्ट ई. हल र माइकल वुडफोर्डले सन् २०२६ को अर्थशास्त्रतर्फको नोबेल स्मृति पुरस्कार पाएका छन्। अर्थतन्त्रलाई स्थिर राख्ने नीतिको आधार बुझ्न घरपरिवार र व्यवसायको निर्णय कसरी महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने अनुसन्धानका लागि उनीहरूलाई सम्मान गरिएको हो। अक्टोबर १२ मा घोषित पुरस्कारको विषय समष्टिगत आर्थिक स्थिरीकरणका सूक्ष्म आर्थिक आधारसँग सम्बन्धित छ।
हल स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयसँग र वुडफोर्ड कोलम्बिया विश्वविद्यालयसँग आबद्ध छन्। उनीहरूको अनुसन्धानले केन्द्रीय बैंक र अर्थ मन्त्रालयलाई आर्थिक उतारचढावको विश्लेषण गर्न तथा स्थिरताका लागि नीति बनाउन सहयोग गर्ने आर्थिक मोडेल विकासमा योगदान पुर्याएको छ। यी मोडेलले समग्र अर्थतन्त्रका सूचकसँगै मानिस र व्यवसायको व्यवहारलाई पनि केन्द्रमा राख्छन्।
यसको मूल प्रश्न सरकार वा केन्द्रीय बैंकले कुनै नीति घोषणा गर्दा नागरिक र व्यवसायले त्यसलाई कसरी बुझ्छन् भन्ने हो। मानिसको खर्च, बचत र भविष्यप्रतिको अपेक्षा तथा व्यवसायको निर्णयले नीतिको परिणाममा प्रभाव पार्छन्। त्यसैले अर्थतन्त्रलाई केही नीतिगत उपकरण चलाएर मात्र स्वतन्त्र रूपमा नियन्त्रण गर्न सकिने संयन्त्रका रूपमा हेर्न नहुने वुडफोर्डले पुरस्कार घोषणापछिको पत्रकार सम्मेलनमा बताएका छन्।
सरल उदाहरणमा, परिवारले भविष्यमा आम्दानी घट्ने ठाने अहिलेको खर्च कम गर्न सक्छ। त्यस्तै, व्यवसायले माग कमजोर हुने अपेक्षा गरे लगानी रोक्न सक्छ। धेरै व्यक्ति र व्यवसायले एकै समयमा यस्तो निर्णय गर्दा समग्र आर्थिक गतिविधि प्रभावित हुन्छ। यो उनीहरूको अनुसन्धानको विषय बुझाउने उदाहरण हो; विजेताले कुनै खास देशबारे दिएको नयाँ पूर्वानुमान होइन।
वुडफोर्डको काम मौद्रिक नीतिमा पनि प्रभावशाली मानिन्छ। ब्याजदर परिवर्तनसँगै केन्द्रीय बैंकले भविष्यको नीतिबारे दिने सङ्केतले आर्थिक निर्णयमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषय आधुनिक नीति अभ्यासको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ। उनको अनुसन्धानले यस्तो सञ्चार र आर्थिक अपेक्षाबीचको सम्बन्ध बुझ्ने आधार विकास गरेको छ।
पुरस्कारलाई सबै आर्थिक सङ्कट समाधान गर्ने एउटै सूत्र पत्ता लागेको अर्थमा बुझ्न भने मिल्दैन। सम्मान गरिएको योगदान आर्थिक व्यवहार बुझ्ने र नीतिको सम्भावित असर विश्लेषण गर्ने आधारसँग सम्बन्धित छ। कुनै देशमा कुन नीति उपयुक्त हुन्छ भन्ने निर्णय गर्दा त्यस देशको अवस्था र तथ्याङ्कको मूल्याङ्कन आवश्यक रहन्छ।
नेपालका लागि यो अनुसन्धानको सान्दर्भिकता नीति र जनताको अपेक्षाबीचको सम्बन्धमा देखिन्छ। ब्याजदर, कर्जाको उपलब्धता वा मूल्यवृद्धिबारे मानिसले बनाउने धारणा खर्च तथा व्यवसायको निर्णयसँग जोडिन सक्छ। त्यसैले नीतिको उद्देश्य र सम्भावित दिशाबारे स्पष्ट सञ्चार उपयोगी हुन सक्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ। यो नेपालको सन्दर्भमा गरिएको विश्लेषण हो।
औपचारिक रूपमा पुरस्कारको नाम ‘अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा स्वेरिजेस रिक्सबैंक अर्थशास्त्र पुरस्कार’ हो। हल र वुडफोर्डको योगदानलाई अर्थतन्त्रको स्थिरता बुझ्ने अनुसन्धानका लागि संयुक्त रूपमा सम्मान गरिएको छ।
० प्रतिक्रिया