वासिङ्टन — अमेरिकाले साउदी अरबलाई अत्याधुनिक F-35 लडाकु विमान बिक्री गर्ने सम्भावित सम्झौतालाई अघि बढाएको छ। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले करिब २४.३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको सैन्य बिक्री प्रस्ताव स्वीकृत गरेको हो। प्रस्तावअनुसार साउदी अरबले ४८ वटा F-35 Lightning II लडाकु विमान पाउनेछ।
यो निर्णयलाई मध्यपूर्वको बदलिँदो सुरक्षा अवस्थासँग जोडेर हेरिएको छ। पछिल्लो समय इरान, साउदी अरब, यमनका हुथी तथा अन्य क्षेत्रीय शक्तिबीच तनाव बढिरहेका बेला रियादले आफ्नो हवाई सुरक्षा तथा सैन्य क्षमतालाई थप आधुनिक बनाउन खोजिरहेको छ।
२४.३ अर्ब डलरको प्याकेजमा के–के छन्?
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका अनुसार प्रस्तावित प्याकेजमा ४८ वटा F-35 विमानसँगै ४९ वटा Pratt & Whitney F135 इन्जिन छन्। त्यसमध्ये ४८ वटा विमानमा जडान हुने र एउटा अतिरिक्त इन्जिनका रूपमा रहनेछ।
यसका अतिरिक्त सञ्चार प्रणाली, इलेक्ट्रोनिक युद्धसम्बन्धी उपकरण, स्पेयर पार्ट्स, प्रशिक्षण उपकरण, सिमुलेटर, सफ्टवेयर, प्राविधिक दस्तावेज तथा अन्य लजिस्टिक सहयोग पनि प्याकेजमा समावेश छन्।
अमेरिकी पक्षले यो बिक्रीले साउदी अरबको आफ्नो भूभागको सुरक्षा क्षमता बढाउने र अमेरिकी तथा अन्य साझेदार मुलुकका सेनासँग सहकार्य गर्ने क्षमता सुधार गर्ने दाबी गरेको छ।
F-35 किन यति महत्वपूर्ण छ?
F-35 लाई अत्याधुनिक stealth fighter का रूपमा चिनिन्छ। यसको डिजाइनले राडारमा विमान पत्ता लगाउन कठिन बनाउने प्रविधि, अत्याधुनिक सेन्सर र सूचना प्रणाली तथा विभिन्न प्रकारका सैन्य अभियानमा प्रयोग गर्न सकिने क्षमता समेट्छ।
साउदी अरबका लागि यस्तो विमान प्राप्त हुनु उसको हवाई सेनाको आधुनिकीकरणमा ठूलो कदम हुनेछ। तर विमान कहिले उपलब्ध हुन्छ भन्ने कुरा सम्झौता स्वीकृत हुने प्रक्रियामा निर्भर रहनेछ। सम्झौता अघि बढे पनि विमान तत्काल साउदी अरब पुग्ने होइन; उत्पादन र डेलिभरीमा वर्षौं लाग्न सक्ने रिपोर्टहरू छन्।
इजरायल किन महत्वपूर्ण पक्ष हो?
यस सम्भावित बिक्रीको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष इजरायलको सैन्य अग्रता हो।
हाल इजरायल मध्यपूर्वमा F-35 सञ्चालन गर्ने एकमात्र देश हो। त्यसैले साउदी अरबलाई पनि F-35 उपलब्ध गराउने निर्णयले इजरायलको क्षेत्रीय सैन्य अग्रतासम्बन्धी प्रश्न उठाएको छ। Reuters का अनुसार अमेरिकी कानुन र नीतिले मध्यपूर्वमा इजरायलको ‘qualitative military edge’ कायम राख्ने विषयलाई महत्व दिन्छ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले भने प्रस्तावित बिक्रीले क्षेत्रीय सैन्य सन्तुलन परिवर्तन नगर्ने बताएको छ।
सम्झौता अझै अन्तिम भइसकेको छैन
यहाँ एउटा महत्वपूर्ण कुरा छ—अमेरिकाले अहिले सम्भावित बिक्रीलाई स्वीकृति दिएको हो, अन्तिम बिक्री सम्पन्न भएको होइन।
प्रस्ताव अमेरिकी कांग्रेसको समीक्षा प्रक्रियामा जानुपर्नेछ। त्यस क्रममा सांसदहरूले सम्झौताको सुरक्षा, विदेश नीति तथा क्षेत्रीय प्रभावबारे प्रश्न उठाउन सक्छन्। कांग्रेसको समीक्षा पूरा भएपछि मात्र बिक्रीलाई अन्तिम रूप दिने प्रक्रिया अघि बढ्नेछ।
किन अहिले?
साउदी अरब पछिल्लो समय आफ्नो सुरक्षा प्रणालीलाई थप बलियो बनाउन खोजिरहेको छ। क्षेत्रीय तनाव बढिरहेका बेला रियादले अमेरिका र अन्य साझेदारसँग सैन्य तथा सुरक्षा सहयोग विस्तार गरिरहेको छ।
त्यसैबीच साउदी अरब र यमनका हुथीबीचको तनावले पनि क्षेत्रीय सुरक्षाको प्रश्नलाई थप जटिल बनाएको छ। AP का अनुसार साउदी अरबले हाल आफ्नो मिसाइल प्रतिरक्षा प्रणालीमा प्रयोग हुने interceptor को उपलब्धता घट्दै गएको भन्दै विभिन्न साझेदारसँग सहयोग खोजिरहेको छ।
यसै पृष्ठभूमिमा F-35 सम्झौताको चर्चा अझ महत्वपूर्ण बनेको छ।
अमेरिकाका लागि पनि ठूलो रक्षा सम्झौता
२४.३ अर्ब डलरको यो प्रस्ताव केवल सैन्य विमान बिक्री मात्र होइन, अमेरिकी रक्षा उद्योगका लागि पनि ठूलो कारोबार हो। F-35 निर्माणमा Lockheed Martin र इन्जिन आपूर्तिमा Pratt & Whitney संलग्न छन्।
यसले अमेरिका–साउदी सुरक्षा सम्बन्धलाई थप गहिरो बनाउन सक्ने देखिन्छ। तर सम्झौताको अन्तिम रूप, विमानको वास्तविक कन्फिगरेसन र डेलिभरी समय भने आगामी प्रक्रियाले निर्धारण गर्नेछ।
अब सबैको नजर अमेरिकी कांग्रेसतर्फ
अमेरिकाले सम्भावित बिक्रीको बाटो खोलेपछि अब मुख्य प्रश्न कांग्रेसको समीक्षा र त्यसपछि हुने निर्णय हो।
यदि सम्झौता अन्तिम रूपमा अघि बढ्यो भने साउदी अरब अत्याधुनिक F-35 सञ्चालन गर्ने मध्यपूर्वको अर्को महत्वपूर्ण देश बन्नेछ। त्यसले क्षेत्रीय सैन्य क्षमता, अमेरिका–साउदी सम्बन्ध र इजरायलको सैन्य अग्रताबारे नयाँ बहस जन्माउनेछ।
अहिलेका लागि भने यो २४.३ अर्ब डलरको सम्भावित सैन्य बिक्री प्रस्ताव हो—अन्तिम रूपमा विमान हस्तान्तरण भइसकेको अवस्था होइन।