काठमाडौं। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोग तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेका बेला यसको आवरणमा प्रयोगकर्तालाई आकर्षित गरी व्यक्तिगत तथा वित्तीय विवरण चोर्ने साइबर ठगीसमेत नयाँ चुनौतीका रूपमा देखिन थालेको छ। विशेषगरी वयस्क सामग्री, एआई कम्प्यानियन, भर्चुअल गर्लफ्रेन्ड वा निजी च्याटको प्रलोभन देखाउने शंकास्पद एप र विज्ञापनबाट प्रयोगकर्ता सावधान हुनुपर्ने अवस्था बढेको छ।
हालै भारतमा अश्लील सामग्री उपलब्ध गराउने एपजस्तो देखिने विज्ञापनमार्फत प्रयोगकर्तालाई मालवेयर डाउनलोड गराएर बैंकिङ विवरण चोर्ने प्रयास भएको पाइएको छ। भारतीय सरकारी निकायले त्यस्ता विज्ञापनबारे जानकारी गराएपछि Meta ले Facebook र Instagram बाट दर्जनौँ भ्रामक विज्ञापन हटाएको Reuters ले जनाएको छ। केही विज्ञापनले प्रयोगकर्तालाई आधिकारिक एप स्टोरबाहिरबाट APK फाइल डाउनलोड गर्न लगाउने र त्यसपछि संवेदनशील वित्तीय जानकारीमा पहुँच पुर्याउने प्रयास गरेका थिए।
यसले एआईसँग सम्बन्धित सबै सेक्स वा कम्प्यानियन एप ठगी हुन् भन्ने अर्थ भने लगाउँदैन। वैध रूपमा सञ्चालन भइरहेका एआई कम्प्यानियन सेवासमेत छन्। तर यस्ता सेवामा प्रयोगकर्ताले अत्यन्त निजी कुराकानी, फोटो, भिडियो, आवाज, इमेल तथा अन्य विवरण उपलब्ध गराउन सक्ने भएकाले सेवा छनोट गर्दा गोपनीयता नीति र डेटा सुरक्षाबारे विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।
कतिपय एआई कम्प्यानियन सेवाका आफ्नै गोपनीयता नीतिले पनि प्रयोगकर्ताको च्याट, सिर्जना गरिएका फोटो तथा भिडियो, डिभाइससम्बन्धी विवरण र खरिद अभिलेखजस्ता डेटा प्रशोधन हुन सक्ने उल्लेख गरेका छन्। त्यसैले ‘एआईसँगको निजी कुराकानी’ भन्दै संवेदनशील सूचना निसंकोच उपलब्ध गराउनु जोखिमरहित मान्न सकिँदैन।
नेपालमा समेत अनलाइन ठगीका विभिन्न स्वरूपबारे नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरोले निरन्तर सचेत गराउँदै आएको छ। ब्यूरोका अनुसार शंकास्पद लिङ्क, अग्रिम भुक्तानी, व्यक्तिगत विवरण माग्ने गतिविधि तथा OTP प्राप्त गरेर बैंकिङ वा सामाजिक सञ्जाल खाता नियन्त्रणमा लिने प्रयास साइबर ठगीका प्रचलित तरिका हुन्।
यौन सामग्रीसँग जोडिएको अर्को गम्भीर जोखिम ब्ल्याकमेल अर्थात् ‘सेक्सटोर्सन’ हो। साइबर ब्यूरोले अपरिचित व्यक्तिबाट आएको भिडियो कल वा कुराकानीका क्रममा निजी तस्बिर तथा भिडियो उपलब्ध गराउँदा त्यसलाई दुरुपयोग गरी ठगी गर्न सकिने जोखिमबारे समेत सचेत गराएको छ।
त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा देखिएको आकर्षक विज्ञापनकै आधारमा कुनै एप इन्स्टल गर्नु अघि त्यसको डेभलपर, आधिकारिक वेबसाइट, गोपनीयता नीति र एपले माग्ने अनुमति जाँच गर्नु उपयुक्त हुन्छ। विशेषगरी आधिकारिक एप स्टोरबाहिरबाट APK डाउनलोड गर्न लगाउने, कार्ड नम्बर, पासवर्ड, OTP वा बैंकिङ विवरण माग्ने तथा अत्यधिक आकर्षक वा यौनजन्य सामग्री देखाएर तत्काल भुक्तानी गर्न दबाब दिने सेवाप्रति थप सतर्क रहनुपर्छ।
नेपाल प्रहरी साइबर ब्यूरोले अप्रत्याशित वा शंकास्पद लिङ्कमा क्लिक नगर्न, गोप्य फोटो तथा भिडियो र व्यक्तिगत जानकारी अरूसँग नबाँड्न सुझाव दिएको छ।
यदि अनलाइन ठगी, निजी फोटो वा भिडियोको दुरुपयोग अथवा आर्थिक साइबर अपराध भएको छ भने साइबर ब्यूरोमा निवेदन दिन सकिन्छ। ब्यूरोले अनलाइन वित्तीय ठगी तथा सामाजिक सञ्जालमा अश्लील फोटो, अडियो वा भिडियो दुरुपयोग भएका घटनाका लागि छुट्टाछुट्टै उजुरी प्रक्रिया उपलब्ध गराएको छ।
एआई प्रविधिको विस्तारसँगै उपयोगी डिजिटल सेवाको दायरा बढिरहेको छ। तर ‘AI’ शब्द जोडिएको मात्र आधारमा कुनै एप सुरक्षित वा विश्वसनीय हुँदैन। प्रयोगकर्ताले प्रविधिको सुविधा उपयोग गर्दा आफ्नो पहिचान, निजी सामग्री र वित्तीय विवरणको सुरक्षालाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नु आवश्यक देखिन्छ।
० प्रतिक्रिया