कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को तीव्र विकासले विश्वको रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक जीवनमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने सम्भावना बढिरहेका बेला माइक्रोसफ्टका सहसंस्थापक Bill Gates ले विश्वका सरकारहरू यसबाट आउन सक्ने परिवर्तन सामना गर्न अझै पर्याप्त रूपमा तयार नभएको चेतावनी दिएका छन्।
सेप्टेम्बर १५, २०२६ मा सार्वजनिक भएको एक अन्तर्वार्तामा Gates ले AI को विकास निकै तीव्र गतिमा भइरहेको तर सरकारहरू त्यसको सामाजिक प्रभावअनुसार नीति र तयारी बनाउन पछाडि परेको बताएका हुन्। उनले AI ले मानिसको जीवनमा ठूलो सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्ने भए पनि यसको गलत प्रयोग र पर्याप्त तयारी नहुँदा गम्भीर समस्या आउन सक्ने बताए।
रोजगारीमा ठूलो परिवर्तन आउन सक्ने चिन्ता
Gates को मुख्य चिन्तामध्ये एउटा AI का कारण रोजगारीको स्वरूपमा आउने परिवर्तन हो। AI ले अहिले मानिसले गर्दै आएका धेरै प्रकारका बौद्धिक तथा दोहोरिने कामहरू गर्न सक्ने क्षमता बढाउँदै लगेको छ।
यसले केही क्षेत्रमा कामदारको माग घटाउन सक्ने र नयाँ प्रकारका रोजगारी सिर्जना गर्न सक्ने भए पनि परिवर्तनको गति धेरै तीव्र भयो भने समाज र सरकार त्यसअनुसार समायोजन हुन कठिन हुने Gates को धारणा छ।
त्यसैले AI लाई केवल प्रविधिको विकासका रूपमा नभई शिक्षा, रोजगारी र सामाजिक नीतिसँग जोडेर हेर्नुपर्ने आवश्यकता बढेको छ।
साइबर सुरक्षामा पनि बढ्दो जोखिम
AI को अर्को चुनौती साइबर सुरक्षासँग जोडिएको छ। शक्तिशाली AI प्रणालीलाई राम्रो कामका लागि प्रयोग गर्न सकिएजस्तै गलत उद्देश्य भएका व्यक्तिले पनि यसको प्रयोग गर्न सक्ने जोखिम छ।
Gates ले AI को विकाससँगै यस्ता जोखिमलाई नियन्त्रण गर्न सरकार, प्रविधि कम्पनी र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबीच सहकार्य आवश्यक रहेको संकेत गरेका छन्।
AI साथीप्रति पनि चिन्ता
Gates ले मानिससँग कुराकानी गर्ने र भावनात्मक सम्बन्धजस्तो अनुभव गराउने AI companions को बढ्दो प्रयोगप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
यस्ता AI प्रणालीले मानिसलाई सहयोग गर्न सक्ने भए पनि मानिसको दैनिक जीवन र सामाजिक सम्बन्धमा अत्यधिक निर्भरता सिर्जना हुन सक्ने जोखिमबारे पनि बहस आवश्यक भएको उनको भनाइ छ।
AI लाई समस्याभन्दा समाधानको माध्यम बनाउनुपर्ने
Gates ले AI प्रति केवल डर फैलाउनेभन्दा यसको सम्भावनालाई सही तरिकाले प्रयोग गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। विशेषगरी स्वास्थ्य, शिक्षा र कृषि क्षेत्रमा AI ले विकासोन्मुख देशका मानिसलाई ठूलो फाइदा पुर्‍याउन सक्ने उनको विश्वास छ।
यसैबीच Gates Foundation ले आगामी दुई वर्षमा AI सम्बन्धी कामका लागि कम्तीमा १ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने घोषणा गरेको छ। यसको उद्देश्य स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि र विभिन्न भाषामा AI को पहुँच विस्तार गर्न सहयोग गर्नु हो।
Gates का अनुसार AI भविष्यमा विश्वलाई अझ समान अवसर दिने शक्तिशाली माध्यम बन्न सक्छ, तर यसको लाभ सबै मानिससम्म पुग्ने र जोखिम नियन्त्रण गर्ने व्यवस्था अहिलेबाटै बनाउन आवश्यक छ।
AI को विकास अब केवल प्रविधि कम्पनीहरूको विषय नभएर सरकार, शिक्षा क्षेत्र, स्वास्थ्य क्षेत्र, रोजगारी बजार र सर्वसाधारणको दैनिक जीवनसँग जोडिएको विश्वव्यापी विषय बन्दै गएको छ। त्यसैले आगामी दिनमा AI सम्बन्धी नीति, सुरक्षा र प्रयोगका विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय बहस अझ तीव्र हुने देखिन्छ।