काठमाडौं — पछिल्लो समय नेपालका हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा देखिन थालेका बाढी, पहिरो र हिमनदीजन्य घटनाले जलवायु परिवर्तनका कारण विपत्तिको जोखिम थप बढ्दै गएको संकेत गरेको वैज्ञानिक तथा जलवायु विज्ञहरूले बताएका छन्।
भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीपछि हिमाली क्षेत्रमा हुने यस्ता प्राकृतिक घटनाको वैज्ञानिक अध्ययन, जोखिम पहिचान र पूर्वसूचना प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। विशेषगरी हिमनदी पग्लिने क्रम, हिमतालको अवस्था तथा अत्यधिक वर्षाजस्ता कारणले एक्कासि ठूलो बाढी आउने जोखिम बढ्न सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।
नेपाल हिमाली भूभागमा अवस्थित भएकाले जलवायु परिवर्तनको असर प्रत्यक्ष रूपमा देखिने देशमध्ये एक हो। तापक्रम वृद्धि र वर्षाको ढाँचामा आएको परिवर्तनले हिमनदी तथा हिमतालको स्थिरतामा असर पार्न सक्ने भएकाले आगामी दिनमा हिमाली क्षेत्रमा बाढी तथा पहिरोको जोखिमलाई सामान्य प्राकृतिक घटनाका रूपमा मात्र हेर्न नहुने विज्ञहरूले जोड दिएका छन्।
भोटेकोशी बाढीपछि जलविद्युत् आयोजना, सडक, पुल तथा स्थानीय बस्तीमा परेको असरले पनि पूर्वतयारी र जोखिम न्यूनीकरणमा थप लगानी आवश्यक रहेको देखाएको छ। विशेषगरी जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङ तथा भूमिगत संरचनामा काम गर्ने श्रमिकको सुरक्षाका लागि आधुनिक निगरानी र आपत्कालीन उद्धार प्रणाली आवश्यक देखिएको छ।
विज्ञहरूले हिमनदी, हिमताल, नदीको बहाव र मौसमको अवस्था नियमित रूपमा निगरानी गर्ने प्रविधि विस्तार गर्नुपर्ने बताएका छन्। त्यसका साथै जोखिममा रहेका बस्तीलाई समयमै सूचना पुर्‍याउने पूर्वसूचना प्रणालीलाई स्थानीय तहसम्म प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
जलवायु परिवर्तनका कारण भविष्यमा यस्ता विपत्ति अझ तीव्र र अप्रत्याशित हुन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै नेपालले वैज्ञानिक अनुसन्धान, मौसम पूर्वानुमान, भू–उपग्रह निगरानी तथा विपद् व्यवस्थापन प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने देखिएको छ।