चीन र ताइवानबीचको लामो समयदेखिको तनाव पछिल्लो समय फेरि अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय बनेको छ। विशेषगरी चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पबीच भएको पछिल्लो भेटवार्तामा ताइवानको विषय उठेपछि यो मुद्दा थप चर्चामा आएको हो।
Reuters का अनुसार, सेप्टेम्बर २५ मा सीले ट्रम्पसँग ताइवानको भविष्यका विषयमा चीनको धारणा राख्दै अमेरिकी पक्षले ताइवानको स्वतन्त्रतालाई समर्थन नगर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए। ताइवानले भने सीका टिप्पणीप्रति आपत्ति जनाउँदै आफ्नो भविष्यबारे निर्णय गर्ने अधिकार ताइवानका जनतामै रहेको धारणा दोहोर्‍याएको छ।
किन फेरि चर्कियो चीन–ताइवान मुद्दा?
चीनले ताइवानलाई आफ्नो भूभागको हिस्सा मान्दै आएको छ र अन्ततः मुख्यभूमिसँग पुनःएकीकरण हुनुपर्ने बताउँदै आएको छ। चीनले शान्तिपूर्ण पुनःएकीकरणलाई प्राथमिकता दिएको बताए पनि आवश्यक परे बल प्रयोगको विकल्प खुला राखेको छ।
अर्कोतर्फ, ताइवानले आफूलाई व्यवहारमा स्वशासित लोकतान्त्रिक समाजका रूपमा सञ्चालन गर्दै आएको छ र बेइजिङको सार्वभौमसत्तासम्बन्धी दाबी स्वीकार गर्दैन। यही फरक धारणा नै दशकौँदेखि चीन–ताइवान तनावको मुख्य आधार बनेको छ।
ट्रम्प–सी भेटले के परिवर्तन गर्‍यो?
ट्रम्प र सीबीच सेप्टेम्बर २४ मा भएको भेटमा व्यापार, प्रविधि, इरानलगायत विषयसँगै ताइवान पनि महत्वपूर्ण मुद्दा बनेको थियो। चिनियाँ पक्षले ताइवानको स्वतन्त्रताको विरोध गर्न अमेरिकालाई आग्रह गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। तर दुई नेताबीचको भेटपछि ताइवानको विषयमा कुनै अन्तिम सहमति भएको सार्वजनिक जानकारी छैन।
अमेरिकाले औपचारिक रूपमा ताइवानसँग कूटनीतिक सम्बन्ध नराखे पनि उसको आत्मरक्षाका लागि लामो समयदेखि सैन्य सामग्री तथा अन्य सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको छ। यही कारण चीन–अमेरिका सम्बन्धमा ताइवान सबैभन्दा संवेदनशील विषयमध्ये एक रहँदै आएको छ।
ताइवानले पनि बढाउँदैछ सुरक्षा तयारी
चीनसँगको तनावका बीच ताइवानले आफ्नो रक्षा क्षमता र सैन्य आधुनिकीकरणलाई प्राथमिकता दिइरहेको छ। Reuters का अनुसार, ताइवानले आगामी वर्षको रक्षा खर्च पहिलोपटक १ ट्रिलियन ताइवानी डलरभन्दा माथि पुर्‍याउने बजेट बनाएको छ।
सेप्टेम्बर २४ मा ताइवानले विवादित दक्षिण चीन सागर क्षेत्रमा पर्ने Pratas Islands वरिपरि समुद्री गस्ती क्षमता पनि बढाएको Reuters ले जनाएको छ।
युद्धको सम्भावना वा कूटनीतिक समाधान?
हाल चीन र ताइवानबीच युद्ध सुरु भएको अवस्था होइन। तर सैन्य गतिविधि, हतियार सहयोग, समुद्री क्षेत्रको विवाद र चीन–अमेरिका रणनीतिक प्रतिस्पर्धाका कारण तनावलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले संवेदनशील रूपमा हेरिरहेको छ।
सेप्टेम्बरको सुरुमा ताइपेइमा अमेरिकी पक्षका वरिष्ठ कूटनीतिज्ञ Raymond Greene ले पनि ताइवान जलडमरूमध्यमा द्वन्द्व भए त्यसको मानवीय र विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो असर पर्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए। उनले आगामी अमेरिकी–चिनियाँ उच्चस्तरीय संवादलाई गलत आकलन र गलतफहमी कम गर्ने अवसरका रूपमा उल्लेख गरेका थिए।
यसबीच ट्रम्प र सीबीचको पछिल्लो भेटले अमेरिका–चीन संवादलाई निरन्तरता दिएको भए पनि ताइवानको सार्वभौमसत्ता, सुरक्षा र भविष्यबारे दुवै पक्षबीचको मूल मतभेद भने कायमै रहेको देखिन्छ