मनाङमा मर्स्याङ्दी नदी थुनिएपछि माथिल्लो मनाङ सडक सम्पर्कवि…

चामेमा घट्टेखोलाबाट आएको ठूलो मात्राको हिलो, ढुंगा, बालुवा र गेग्रान मर्स्याङ्दीमा थुप्रिएपछि नदीको बहाव परिवर्तन भएको छ। पुल डुबानमा परेपछि माथिल्लो मनाङतर्फको मुख्य सडक अवरुद्ध छ। नदी खुलाउन सुरक्षाकर्मी र स्थानीयको टोली मेसिनसहित परिचालन गरिएको छ।
मनाङ — लगातारको वर्षापछि आएको बाढी र पहिरोका कारण मनाङको चामे क्षेत्रमा मर्स्याङ्दी नदीको बहाव प्रभावित भएपछि माथिल्लो मनाङसँगको सडक सम्पर्क विच्छेद भएको छ। स्थानीय घट्टेखोलामा आएको बाढीले ठूलो मात्रामा हिलो, ढुंगा, बालुवा र अन्य गेग्रान बगाएर मर्स्याङ्दी नदीमा थुपारेपछि नदीको बहाव आंशिक रूपमा रोकिएको हो।
पछिल्लो अवस्थाअनुसार नदी पूर्ण रूपमा सुकिएको वा पानी नै नबगेको अवस्था भने छैन। नदीले आफ्नो पुरानो धार परिवर्तन गरी पुलको दुवैतर्फबाट पानी बगिरहेको छ, तर नदीमा थुप्रिएको गेग्रानका कारण बहाव अझै अवरुद्ध अवस्थामा रहेको जिल्ला प्रशासनले जनाएको छ। नदी थुनिएपछि बनेको पानीको जमिन तथा तालजस्तो क्षेत्रबाट पानीको निकास सहज बनाउने प्रयास भइरहेको छ।
कसरी थुनियो मर्स्याङ्दी?
आइतबार चामे बजार क्षेत्र हुँदै बग्ने घट्टेखोलामा आएको बाढी र पहिरोले ठूलो परिमाणमा हिलो, बालुवा, ढुंगा, गिटी र अन्य गेग्रान मर्स्याङ्दी नदीमा पुर्‍याएको थियो। त्यही सामग्री नदीमा थुप्रिँदै गएपछि पानीको प्राकृतिक बहाव साँघुरिएको र नदीको धार परिवर्तन भएको हो।
नदीको पानीको सतह बढेपछि चामे क्षेत्रको मोटरेबल पुलसमेत पानीले ढाकिएको थियो। पछिल्लो समय पानीको धार पुलको दुवैतर्फबाट बग्न थाले पनि पुल र आसपासका बस्ती अझै जोखिममुक्त भइसकेका छैनन्।
माथिल्लो मनाङ जाने मुख्य सडक अवरुद्ध
मर्स्याङ्दीमाथिको पुल र सडक माथिल्लो मनाङ जाने प्रमुख स्थलमार्ग हो। पुल तथा सडक अवरुद्ध भएपछि चामेबाट माथिल्लो मनाङतर्फको नियमित आवतजावत प्रभावित भएको छ। यही सडक अन्नपूर्ण सर्किट क्षेत्रमा जाने पदयात्रीहरूले समेत प्रयोग गर्ने मुख्य मार्ग हो।
जिल्ला प्रशासनका अनुसार चामेबाट माथिल्लो मनाङ जाने सडक अहिले प्रभावकारी रूपमा अवरुद्ध छ र कहिले पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउँछ भन्ने यकिन भइसकेको छैन। नदीको धार परिवर्तन भएकाले पुल र आसपासका संरचनालाई थप क्षति नहोस् भन्ने ध्यान दिँदै काम गर्नुपर्ने अवस्था रहेको प्रशासनले जनाएको छ।
घरमा पानी पस्दा एउटा घरमा क्षति
नदीको धार परिवर्तन भएपछि पुलको अर्कोपट्टि रहेका बस्तीमा पानी पसेको छ। चामेको विपरीत किनारमा रहेका नौ घरमध्ये एउटा घरमा क्षति पुगेको र अन्य घरहरू पनि जोखिममा रहेको रिपोर्ट गरिएको छ। नदीको बहाव नजिकै रहेकाले स्थानीयमा अझै त्रास कायम छ।
यसअघि बाढीको जोखिम बढेपछि केही स्थानीय सुरक्षित स्थानतर्फ सरेका थिए। पानीको सतह घट्दै गएपछि कतिपय बासिन्दा घर फर्किएका थिए, तर नदीमा नयाँ धार बनेका कारण जोखिम पूर्ण रूपमा हटेको छैन।
नदी खुलाउन एक्साभेटर र अन्य मेसिन परिचालन
नदीमा थुप्रिएको हिलो, बालुवा, ढुंगा र गेग्रान हटाएर पानीको बहाव फराकिलो बनाउन एक्साभेटरलगायतका मेसिन परिचालन गरिएको छ। नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी, नेपाल प्रहरी र स्थानीय बासिन्दासमेत नदी तथा सडक खुलाउने काममा खटिएका छन्।
ठूला ढुंगा हटाउन थप उपकरण आवश्यक भएकाले थप मेसिन परिचालनको तयारीसमेत गरिएको छ। यसअघि अवरोध हटाउन विस्फोटक प्रयोग गर्ने सम्भावनाबारे पनि प्राविधिक टोलीले अध्ययन गरेको थियो, तर उपयुक्त स्थान पहिचान गर्न कठिन भएपछि तत्काल मेसिनबाटै गेग्रान हटाउने कामलाई प्राथमिकता दिइएको रिपोर्ट छ।
इन्धन पुर्‍याउन सेनाको हेलिकप्टर प्रयोग
उच्च हिमाली क्षेत्रमा मेसिन सञ्चालनका लागि आवश्यक इन्धन पुर्‍याउनसमेत समस्या भएपछि नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत इन्धन ढुवानी गरिएको जिल्ला प्रशासनका अधिकारीले बताएका छन्। स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारको समन्वय तथा प्राविधिक विशेषज्ञको परामर्शमा नदीको बहाव सहज बनाउने काम भइरहेको छ।
विद्युत्, खानेपानी र सञ्चारमा समेत असर
बाढी र पहिरोका कारण मनाङका प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत्, खानेपानी, टेलिफोन, इन्टरनेट तथा सडक सेवा प्रभावित भएका छन्। केही क्षेत्रमा बाढीपहिरोले घर तथा अन्य संरचनामा समेत क्षति पुर्‍याएको छ।
यसै क्रममा मर्स्याङ्दी नदीको बाढीले नासों गाउँपालिका–८ र ९ जोड्ने एउटा पुलसमेत बगाएको रिपोर्ट आएको छ, जसका कारण स्थानीयको आवतजावत थप कठिन बनेको छ।
अहिलेको मुख्य चुनौती
अहिलेको मुख्य चुनौती नदीको बहावलाई सुरक्षित रूपमा पुरानै वा स्थिर धारमा ल्याउनु र पुल तथा आसपासका घरलाई थप क्षतिबाट जोगाउनु हो। प्रशासनले नदीको धार परिवर्तन भएकाले जोखिम मोलेर काम गर्नुपर्ने अवस्था रहेको जनाएको छ।
त्यसैले अहिले नै ‘मर्स्याङ्दी नदी पूर्ण रूपमा खुल्यो’ वा ‘जोखिम समाप्त भयो’ भन्न मिल्ने अवस्था छैन। नदीमा पानी बगिरहेको भए पनि अवरोध पूर्ण रूपमा हटिसकेको छैन र सडक पनि पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको छैन। नदी खुलाउने काम जारी छ।
लगातारको वर्षापछि आएको बाढीपहिरोले मनाङमा सडक, पुल, सञ्चार, विद्युत् तथा स्थानीय बस्तीमा एकैपटक असर पुर्‍याएपछि अहिले सरकारी तथा सुरक्षा निकायको प्राथमिकता नदीको बहाव सुरक्षित बनाउने र माथिल्लो मनाङसँगको सडक सम्पर्क पुनःस्थापित गर्नेमा केन्द्रित भएको छ।