नेपाल–चीन सीमाक्षेत्रमा पछिल्लो समय आएको विनाशकारी बाढी तथा हिमपहिरोपछि विज्ञान तथा प्रविधिको प्रयोगमार्फत जोखिम पहिचान र विपद् व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
हिमपहिरोपछि बनेका नयाँ ताल तथा पानीको सतहमा भइरहेको परिवर्तनबारे चिनियाँ अधिकारीहरूले ड्रोन र राडार प्रविधिबाट चौबीसै घण्टा निगरानी गरिरहेका छन्। पछिल्लो स्याटेलाइट अवलोकनअनुसार एउटा नयाँ बनेको तालको क्षेत्रफल घट्दै गएको देखिए पनि सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै निरन्तर निगरानी भइरहेको छ।
यस घटनाले हिमाली क्षेत्रमा स्याटेलाइट इमेजिङ, ड्रोन, रिमोट सेन्सिङ, मौसम पूर्वानुमान र प्रारम्भिक चेतावनी प्रणालीको महत्त्व अझ स्पष्ट बनाएको विज्ञहरूको भनाइ छ। हिमनदीमा हुने परिवर्तन समयमै पहिचान गर्न सके सम्भावित बाढी तथा पहिरोबाट हुने क्षति कम गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ।
यता नेपालमा पनि दूरसञ्चार र डिजिटल प्रविधिको क्षेत्रमा विभिन्न गतिविधि भइरहेका छन्। नेपाल टेलिकम र एनसेलले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा निःशुल्क सञ्चार सेवा उपलब्ध गराएका छन् भने पछिल्लो समय नेपालको इन्टरनेट बजारमा ग्राहक संख्या पनि ३ करोडभन्दा बढी पुगेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ।
अर्कोतर्फ, विश्व प्रविधि क्षेत्रमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को प्रभाव तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। अगस्ट २७ मा G20 प्रविधि बैठकमा Nvidia र OpenAI का प्रमुख कार्यकारीहरू सहभागी हुने तयारीसम्बन्धी समाचार सार्वजनिक भएको छ, जसले एआई प्रविधि विश्व अर्थतन्त्र र नीतिनिर्माणको प्रमुख विषय बन्दै गएको संकेत गरेको छ।
नेपालजस्तो हिमाली मुलुकका लागि अब विज्ञान तथा प्रविधि केवल सञ्चार वा मनोरञ्जनको माध्यम नभई विपद् पूर्वानुमान, उद्धार, मौसम निगरानी र जनधनको सुरक्षा गर्ने महत्वपूर्ण साधन बन्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञहरूले हिमाली जोखिम भएका क्षेत्रमा आधुनिक प्रविधिमा आधारित प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली विस्तार गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।