काठमाडौं । नेपालका युवा इन्जिनियर तथा अनुसन्धानकर्ताहरूले स्वदेशमै विकास गरेको हाइब्रिड रकेटलाई पहिलोपटक उडान परीक्षणमा लैजाने तयारी गरेका छन्। नेपालमा अन्तरिक्ष प्रविधिको विकासतर्फ महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको यो परियोजना Mach24 Orbitals ले नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा–प्रतिष्ठान (NAST) को सहकार्यमा अघि बढाएको हो।
करिब ४.१ मिटर लामो र ४२ किलोग्राम तौलको उक्त रकेटलाई प्रारम्भिक चरणमा करिब १ किलोमिटर उचाइसम्म परीक्षण उडान गराउने योजना रहेको छ। रकेटको इन्जिन तथा प्रणालीको विश्वसनीयता परीक्षण गर्न यसअघि ५५ पटकसम्म ग्राउन्ड टेस्ट गरिएको जनाइएको छ।
हाइब्रिड रकेटमा ठोस इन्धन र छुट्टै भण्डारण गरिएको अक्सिडाइजर प्रयोग हुने भएकाले यसको सञ्चालन तथा नियन्त्रणमा अन्य केही रकेट प्रणालीभन्दा फरक विशेषता हुन्छ। नेपाली इन्जिनियरहरूले लामो समयको अनुसन्धान, डिजाइन र परीक्षणपछि यस्तो प्रविधि विकास गरेका हुन्।
तर रकेट उडान परीक्षणका लागि प्राविधिकभन्दा बढी कानुनी तथा प्रशासनिक चुनौती देखिएको छ। नेपालमा रकेट परीक्षण तथा प्रक्षेपणका लागि स्पष्ट कानुनी प्रक्रिया नहुँदा आवश्यक अनुमति लिन कठिनाइ भइरहेको बताइएको छ। पहिलो चरणको परीक्षणपछि करिब २० किलोमिटरसम्मको उडान परीक्षण गर्ने र दीर्घकालमा अन्तरिक्षसम्म पुग्न सक्ने रकेट विकास गर्ने लक्ष्य अनुसन्धानकर्ताहरूको छ।
नेपालमा यसअघि पनि विभिन्न विद्यार्थी तथा अनुसन्धान समूहले परीक्षण रकेट निर्माण र प्रक्षेपण गरिसकेका छन्। २०२६ को फेब्रुअरीमा पुल्चोक इन्जिनियरिङ क्याम्पसका एयरोस्पेस इन्जिनियरिङ विद्यार्थीहरूले ‘प्रोजेक्ट लक्ष्य’ अन्तर्गत निर्माण गरेको परीक्षण रकेट सफलतापूर्वक प्रक्षेपण तथा पुनःप्राप्ति गरेका थिए।
स्वदेशमै रकेट प्रविधि विकास गर्ने यी प्रयासले नेपालमा अन्तरिक्ष अनुसन्धान, एयरोस्पेस इन्जिनियरिङ र वैज्ञानिक अनुसन्धानका लागि नयाँ सम्भावना देखाएको छ। यद्यपि, दीर्घकालीन रूपमा यस्तो प्रविधिलाई अघि बढाउन आवश्यक बजेट, पूर्वाधार, दक्ष जनशक्ति र स्पष्ट कानुनी व्यवस्था महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ।